istotną rolę. Wychodząc z założenia, że jedną z głównych przeszkód w rozwoju gospodar- czym polskiej wsi w okresie międzywojennym jest brak środków obrotowych, PBR podjął działania mające na celu dostarczenie kapitału obrotowego najsłabszym ekonomicznie gospodarstwom. Pomoc państwa była konieczna, gdyż pozbawieni jej rolnicy byliby zmu- szeni nadal korzystać z usług prywatnego rynku kredytowego, gdzie oprocentowanie pożyczek sięgało nawet 400% w roku.

Kredyty krótkoterminowe

PBR tylko w początkowej fazie udzielał bezpośrednio kredytów krótkoterminowych. W okresie późniejszym dominowała tendencja rozprowadzania pożyczek organizacjom zrzeszającym rolników i kasom lokalnym, gdyż miały bezpośredni kontakt z rolnikami i dysponowały najlepszą wiedzą na temat sytuacji i potrzeb potencjalnych kredyto- biorców. W związku z ograniczaniem przez PBR bezpośredniego kredytowania rolników na postawie dostępnego materiału bankowego nie jesteśmy w stanie określić udziału procentowego lub kwotowego poszczególnych gałęzi produkcji rolnej w udzielonych kre- dytach krótkoterminowych. Natomiast potrafimy ustalić priorytety Banku w odniesieniu do kredytów na zintensyfikowanie produkcji rolnej PBR faworyzował nasiennictwo i nawozy sztuczne.

Kredyty długoterminowe

Szukając odpowiedniej formy kredytu długoterminowego, PBR wybrał listy zastawne i obligacje, czyli papiery wartościowe z długim okresem amortyzacji. Po pierwsze, długi termin spłaty był szczególnie ważny dla rolnictwa, gdzie cykl produkcji był o wiele dłuższy niż w pozostałych sektorach gospodarki. Po drugie, listy zastawne i obligacje gwaran- towały stopniowy i ciągły dopływ kapitału. Emisję listów zastawnych i obligacji w róż- nych wariantach w złotych, złotych w złocie oraz w walutach obcych na podstawie udzielonych kredytów długoterminowych gwarantował Statut PBR i przepisy prawa. Rola Państwowego Banku Rolnego nie ograniczała się tylko do emisji papierów wartościo- wych; był zobowiązany do ich realizacji i dzięki poprawiającej się sytuacji gospodarczej kraju czynił to bez większych kłopotów. Zwłaszcza że jako bank państwowy otrzymał podobnie jak Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) przywilej pierwszeństwa lokowania papierów wartościowych na polskim rynku przed emisjami prywatnych i społecznych instytucji kredytu długoterminowego. Początkowo PBR emitował tylko listy zastawne, jednak z czasem, widząc szansę pozyskania kapitałów zagranicznych, zdecydował się na emisję 7-procentowych obligacji melioracyjnych, stanowiących zabezpieczenie dla kre- dytu długoterminowego z przeznaczeniem na cele związane z szeroko pojętą melioracją gruntów rolnych. Adresatem kredytów melioracyjnych były zarówno podmioty prawne, spółki wodne, gminy wiejskie czy spółdzielnie, jak i rolnicy indywidualni.

103H I S T O R I A B G Ż