zł na produkcję konserw mięsnych36. W związku z działalnością przetwórczą PBR rozbu- dował Chłodnie i Składy w Kraju, zakładając spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością pod nazwą Chłodnie i Składy Portowe w Gdyni, w której był w 80% udziałowcem37.

Sytuacja PBR na początku II wojny światowej

W momencie wybuchu II wojny światowej Prezesem Państwowego Banku Rolnego był Maurycy Jaroszyński, Wiceprezesem Kazimierz Stamirowski, w skład Rady Nadzor- czej wchodzili: Czesław Bobrowski (Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych), Wiktor Leśniewski (Ministerstwo Rolnictwa i Reform Rolnych), Kazimierz Papera (Towarzy- stwo Kredytowe Ziemskie), Witold Staniewicz (Bank Gospodarstwa Krajowego) i Juliusz Trzciński, a do Komisji Rewizyjnej: Józef Kucza, Konstanty Łubieński, Stanisław Szymański, Feliks Woliński, Antoni Wróblewski. Dyrekcja PBR składała się z Naczelnego Dyrektora Wacława Staniszewskiego i dyrektorów: Piotra Bardeckiego, Karola Kasińskiego oraz Sta- nisława Riedla. Komisarzami PBR z ramienia Ministerstwa Skarbu był Stanisław Nowak, a z Ministerstwa Rolnictwa i Reform Rolnych Leonard Krawulski38.

Losy PBR podczas II wojny światowej toczyły się różnie w zależności od położenia jego oddziałów. Na ziemiach przyłączonych do Rzeszy całość jego majątku, podobnie jak BGK i Banku Polskiego (BP), została skonfiskowana i przekazana w zarząd Haupttreuhand- stelle Ost w Berlinie. Do likwidacji przeznaczono również inne polskie instytucje kredy- towe. Prace likwidacyjne oddziałów PBR dotyczyły zarówno aktywów, jak i pasywów. Zarządcy komisaryczni w pierwszej kolejności zaspokajali zobowiązania likwidowanego Banku, a pozostałe środki przekazywano do Berlina do dyspozycji Ministerstwa Finansów Rzeszy. Inaczej przedstawiała się sytuacja oddziałów PBR na terenie Generalnego Guber- natorstwa (GG). Wkrótce po ustaniu działań wojennych w 1939 r. zarówno centrala, jak i poszczególne oddziały PBR znajdujące się w GG wznowiły działalność. Kiedy w połowie października 1939 r. do pracy powróciła większość personelu PBR, dla klientów była to oznaka, że jest on dalej bankiem polskim zachowującym przedwojenny charakter.

Wyłączenie w grudniu 1939 r. PBR w GG spod Zarządu bankowości i podporządkowanie go Wydziałowi Rolnictwa i Wyżywienia w rządzie GG dawało gwarancję, że Bank w przy- szłości nie zostanie zlikwidowany. Na taki rozwój sytuacji z pewnością wpływ miały zabiegi polskiego kierownictwa Banku, które podkreślało państwowy charakter PBR i jego ścisłe powiązanie z rolnictwem. Jego likwidacja przyniosłaby negatywne skutki dla rozwoju gospodarczego Generalnego Gubernatorstwa. Wątpliwe jest jednak, by tylko te argumenty wpłynęły na decyzję władz okupacyjnych. Pozostawienie PBR oraz zatrud-

36. Archiwum Narodowe w Krakowie (ANK), Państwowy Bank Rolny w Krakowie (PBR Kraków), sygn. 351, Notatka w sprawie Państwowych Przetwórni Mięsnych w Dębicy, 10 września 1945 r., brak paginacji jednostki; Pismo Wydziału Przemysłu Rolnego do Ministerstwa Skarbu, 28 sierpnia 1945 r.

37. ANK, PBR Kraków, sygn. 351, Notatka w sprawie Państwowych Przetwórni Mięsnych w Dębicy, 10 września 1945 r., brak paginacji jednostki.

38. AAN, PBR, sygn. 1003, Notatka Władze Państwowego Banku Rolnego w 1939 r. i w okresie okupacji niemieckiej , s. 1 4.

107H I S T O R I A B G Ż