one przyszłość PBR. Mniejsze znaczenie, choć wcześniej wypracowane, miało stanowisko polskich władz na emigracji.

Sytuacja banku po zakończeniu II wojny światowej

Niekomunistyczna Krajowa Rada Polityczna, rozpatrując przyszłość PBR w niepodległej Polsce, widziała ją w związku z przebudową ustroju rolnego. Koncepcja była niedopraco- wana, pozwalała jednak uchwycić rolę PBR. Według niej Bank miał także administrować zapasami ziemi przeznaczonymi na parcelację i kredytowaniem zabudowy tworzonych gospodarstw oraz dokonywać sprzedaży tych gospodarstw, a także działek z przeznacze- niem na upełnorolnienie. Oznaczało to, że zadania PBR w stosunku do okresu przedwojen- nego znacznie by się rozrosły, a państwo musiałoby regularnie zasilać Bank olbrzymimi środkami finansowymi.

Zakres działalności PBR komunistyczne władze sprecyzowały w sierpniu 1945 r. Oprócz zadań wynikających z tytułu reformy rolnej powierzono mu kredytowanie odbudowy zniszczonych podczas wojny gospodarstw wiejskich, modernizacji wsi, upaństwowionego i spółdzielczego przemysłu rolnego, wzorcowych i specjalistycznych gospodarstw rol- nych. Podobnie jak w okresie międzywojennym przy rozprowadzaniu kredytów w terenie PBR miał się posiłkować lokalnymi instytucjami kredytowymi wiejskimi spółdzielniami kredytowymi i Komunalnymi Kasami Oszczędnościowymi. Sierpniowa ustawa Rady Mini- strów z 1947 r. powierzała Bankowi kredytowanie państwowych przedsiębiorstw rolnych, indywidualnych, spółdzielczych, państwowych i dzierżawionych przez przemysł gospo- darstw rolnych, państwowego przemysłu rolnego, importu i eksportu produktów rolnych oraz rządowych akcji dotyczących rolnictwa. Od 1947 r. obowiązkiem PBR była również obsługa finansów tych przedsiębiorstw.

Państwowy Bank Rolny stanął też przed koniecznością uporządkowania własnych aktywów głównie długoterminowego kredytu emisyjnego oraz restytucją aktywów wywiezionych do Rzeszy. Zwłaszcza ostatnia kwestia okazała się niezwykle trudna z racji oporu międzynarodowych banków, nieuznających legalności działania PBR na terenach tzw. Polski Lubelskiej. Ze względu na niemożność określenia wysokości pretensji do Nie- miec z powodu nieposiadania akt i ksiąg, które zaginęły podczas wojny, skomplikowana była również restytucja aktywów określono je więc hipotetycznie.

Istotnym problemem było też przedwojenne zadłużenie, także ze względu na jego czę- ściową spłatę podczas II wojny światowej do banku znajdującego się w gestii Niemców, a roszczącego sobie prawa do wierzytelności PBR. Brak przepisów normujących postę- powanie przy regulacjach zobowiązań powstałych przed 1 września 1939 r. prowadził w pierwszych powojennych latach do sporów pomiędzy wierzycielami a dłużnikami. Orze- czenia Sądu Najwyższego w tej kwestii nie przyczyniały się do jej wyjaśnienia. Z braku autorytatywnej wypowiedzi władz państwowych w tej kwestii zaczęły się tworzyć normy prawa zwyczajowego regulujące sposób przeliczania przedwojennego i okupacyjnego

111H I S T O R I A B G Ż