zadłużenia w wielokrotności kwoty dłużnej. W związku z tym problem spłat zadłużenia wymagał ingerencji, kontroli oraz szybkiego unormowania ze strony państwa.

Ważnym zagadnieniem była relacja złotego przedwojennego do powojennego. Nie można było tolerować wzajemnie wykluczających się norm likwidacji, waloryzacji i nomina- lizmu. Państwo opowiedziało się za zasadą nominalizmu, nawet jeżeli miałoby to zostać odebrane jako niesprawiedliwe. Dla nowej władzy był to świetny pretekst do uporania się z problemem zadłużenia publicznego. Komuniści, wykluczając przeliczenie złotego z zastosowaniem waloryzacji, kilkudziesięciokrotnie obniżyli realną wartość przedwojen- nego długu państwa, dzięki czemu państwo mogło o wiele łatwiej wywiązać się z wcze- śniejszych zobowiązań, a zmniejszenie obciążenia hipoteki państwa umożliwiało dalsze zadłużanie się w celu finansowania odbudowy zniszczonego kraju i przebudowy ustroju. Zasada nominalizmu powodowała jednak wzbogacenie się dłużnika, co zostało uznane za niesprawiedliwe społecznie i ekonomicznie nieuzasadnione. Dlatego też został wpro- wadzony nadzwyczajny podatek od niesłusznego wzbogacenia się dłużnika w przypadku spłaty długu w jego nominalnej kwocie.

Kredytowanie rolnictwa

Po II wojnie światowej sytuacja rolnictwa w Polsce przedstawiała się dramatycznie. Jednym ze sposobów jego odbudowy miała być akcja kredytowa. Ze względu na ograni- czone możliwości prywatnego rynku pieniężnego jedynym źródłem kredytu pozostawały banki. W finansowaniu wsi i rolnictwa uczestniczyło kilka instytucji kredytowych: PBR, Bank Gospodarstwa Spółdzielczego, Spółdzielnie Oszczędnościowo-Pożyczkowe i Komu- nalne Kasy Oszczędnościowe. Niestety w komunistycznej gospodarce banki nie mogły sobie pozwolić na realizację własnej polityki kredytowej, zgodnej z interesem banku i kredy- tobiorców, ponieważ musiały się podporządkować narzuconym planom finansowym. PBR zatem miał służyć przede wszystkim kredytowaniu tzw. wielkiego rolnictwa, które stano- wiły państwowe przedsiębiorstwa rolne, gospodarstwa rolne użytkowane przez wyższe uczelnie, gospodarstwa rolne użytkowane przez samorządy i zakłady przemysłowe, prywatni hodowcy nasion, gospodarstwa rolne instytucji społecznych, charytatywnych, politycznych i innych. Skutki pozbawienia PBR możliwości decydowania o własnej polityce kredytowej były widoczne zwłaszcza w odniesieniu do wielkiego rolnictwa. Kiepska orga- nizacja i zła gospodarka w przedsiębiorstwach rolnych podlegających państwu doprowa-

ŻNIWA, 1928 R.

HARVEST IN POLAND, 1928

113H I S T O R I A B G Ż