Główne założenia systemu kredytowego przedsiębiorstw państwowych w Polsce przed- stawiały się następująco: prowadzenie działalności gospodarczej w oparciu o rozrachunek gospodarczy, wyposażenie przedsiębiorstw w własne środki obrotowe, podział gospodarki pieniężnej na eksploatacyjną i inwestycyjną, zakaz wzajemnego kredytowania się przedsiębiorstw i korzystania z kredytów banko- wych w celu zaspokojenia chwilowych potrzeb, normowanie środków obrotowych przez ustawianie normatywów na poziomie stałych potrzeb przedsiębiorstwa, wynikających z jego planów gospodarczo-finansowych54. Bank Rolny kontrolę nad przedsiębiorstwami sprawował poprzez analizę sprawozdaw- czości finansowej oraz poprzez bezpośrednie kontrole w przedsiębiorstwach.

Kredytowanie spółdzielni produkcyjnych

Spółdzielnie produkcyjne mogły korzystać w Banku Rolnym z kredytów obrotowych z okresem płatności do 18 miesięcy na nakłady produkcyjne w formie: kredytu w rachunku rozliczeniowym, który stanowił bieżące uzupełnienie własnych środków spółdzielni, jednorazowych kredytów udzielanych na określone cele spółdzielni, jako tymczasowe uzupełnienie posiadanych na ten cel środków własnych. Drugi rodzaj kredytu obrotowego był z okresem płatności do lat 4 z możliwością karencji do lat 2 na nakłady produkcyjne o cyklu wieloletnim.

Następnie Bank Rolny zaopatrywał spółdzielnie w kredyt inwestycyjny na: działalność związaną z prowadzeniem i rozwojem gospodarstwa rolnego, wydzierżawienie i uruchomienie drobnych przetwórni płodów rolnych, na zakupy, na budowę i uruchomienie małych zakładów produkujących materiały budowlane, na budownictwo dla członków spółdzielni produkcyjnych. Kredyty te były udzielanie na okres 30 lat z możliwością zastosowania karencji do 6 lat55.

Ponadto spółdzielnie produkcyjne korzystały z różnych form specjalnej pomocy ze strony państwa. Jedną z nich było zwalnianie spółdzielni ze spłaty kredytów zaciągniętych na budowę, odbudowę, zakup pierwszych obór, chlewni, owczarni do wysokości 50% kosztów poniesionych na te obiekty. Inną formę stanowiły dotacje udzielane z budżetu Prezydiów Rad Narodowych na pokrycie kosztów zakupu rozpłodników (do 70%) i na wykonanie studni wierconych w granicach 30 70% całości nakładów (w zależności od nakładów finansowych)56.

54. Ibidem.

55. Ibidem, s. 36 verso.

56. Ibidem.

125H I S T O R I A B G Ż