szczególnie w kwestii zabezpieczenia celowego wykorzystania pomocy kredytowej, wła- ściwego zabezpieczenia i zwrotności kredytów oraz wyeliminowania wymogów formal- nych przy kredytowaniu, szczególnie uciążliwych dla kredytobiorców61.

W kredytowaniu ludności wiejskiej przez BR ważne miejsce zajmowało finansowanie prac wodno-melioracyjnych i elektryfikacyjnych, które były wykonywane i finansowane na specjalnych zasadach. Nakłady wodno-melioracyjne planowane były przez prezydia Wojewódzkich Rad Narodowych. Natomiast wielkość limitów i główne kierunki inwe- stowania ustalało Ministerstwo Rolnictwa. Wykonywanie melioracji zasadniczo nale- żało do państwa. Koszty prac opłacano z budżetu, przy czym część kosztów melioracji oraz pomelioracyjnego zagospodarowania ponosili właściciele gruntów, w zależności od korzyści, jakie uzyskali z tytułu melioracji.

Nakłady na elektryfikację wsi stanowiły część planów inwestycyjnych Wojewódzkich Rad Narodowych, które były bezpośrednim inwestorem i decydentem co do rozmieszczenia prac elektryfikacyjnych w terenie. Finansowanie pochodziło z budżetu państwa.

Bank Rolny kredytowanie ludności wiejskiej prowadził bezpośrednio oraz za pośrednic- twem spółdzielni oszczędnościowo-pożyczkowych (SOP). Kredyty długoterminowe były udzielane bezpośrednio przez BR, a kredyty krótko- i średnioterminowe były rozprowa- dzane za pośrednictwem SOP. Działalność kredytowa SOP była prowadzona ze środków państwowych, a BR z kredytów refinansowanych. BR udzielał przede wszystkim poży- czek inwestycyjnych (głównie na budownictwo, odbudowę, większe remonty) i pożyczek o charakterze specjalnym. Natomiast SOP udzielał kredytów obrotowych na wszystkie potrzeby gospodarcze (odpowiednio uzasadnione, łącznie z kontraktacją) oraz kredytów inwestycyjnych na remonty bieżące i drobne budownictwo gospodarcze, zakup drobnych maszyn i narzędzi rolniczych, zakup bydła, zakładanie sadów, stawów rybnych, pasiek i na inne cele gospodarcze62.

Spółdzielczość oszczędnościowo-pożyczkowa

Proces zmierzający do odbudowy samorządu spółdzielni oszczędnościowo-pożyczko- wych rozpoczął się w 1954 r. Początkiem ważnych zmian w spółdzielczości kredytowej w Polsce była jednak odnowa październikowa w 1956 r. i związana z nią nowa polityka rolna, częściowa stabilizacja sektora prywatnego na wsi i w mieście oraz konieczność zwolnienia NBP z bezpośredniego kredytowania prywatnego sektora gospodarki. Spowo- dowało to dogodne warunki dla rozwoju prywatnej produkcji rolnej oraz ożywienia się rzemiosła, co stworzyło szansę na rozwój spółdzielczości kredytowej63.

61. Ibidem.

62. Ibidem, s. 38, 38 verso.

63. Spółdzielczość bankowa, J. Ozdowski (red.), Warszawa 1990, s. 68.

129H I S T O R I A B G Ż