Negatywne skutki dla spółdzielczości bankowej miały również przepisy ustawy 1990 r. o zmianach w organizacji i działalności spółdzielczości. Na jej podstawie zostały zlikwi- dowane związki spółdzielcze, a organizacje spełniające zadania związków spółdziel- czych w tym również BGŻ zostały zobowiązane do zaprzestania działalności w tym zakresie. Następstwem ustawy było pozbawienie BGŻ prawa do wykonywania lustracji wobec banków spółdzielczych. Wzajemne stosunki pomiędzy BGŻ a bankami spółdziel- czymi zostały oparte na dobrowolnych umowach o wzajemnej współpracy w dziedzinie ekonomiczno-finansowej, rozliczeniowej, kredytowej, szkoleniowej i technicznej. Umowy o zrzeszaniu w tych bankach miały charakter cywilno-prawny, czyli mogły być wypowia- dane przez obie strony porozumienia, co oznaczało, że banki mogły zmieniać przynależ- ność do struktur zrzeszających88.

Współpraca BGŻ z bankami spółdzielczymi

13 kwietnia 1990 r. Bank Gospodarki Żywnościowej skierował do przewodniczących rad nadzorczych i prezesów banków spółdzielczych list z propozycją współpracy, która obej- mowała w szczególności: reprezentowanie interesów banków spółdzielczych wobec NBP i innych banków i władz administracyjnych, reprezentowanie interesów banków spółdzielczych i prowadzenie rozliczeń, udzielanie kredytu refinansowego lub lokowanie środków BGŻ w bankach spółdzielczych, naliczanie i odprowadzanie rezerw obowiązkowych do NBP, przyjmowanie dobrowolnych lokat banków spółdzielczych, organizowanie i prowadzenie rozliczeń z budżetem państwa z tytułu działalności kre- dytowej i oszczędnościowej, zawieranie konsorcjów bankowych, opracowanie ramowych instrukcji i regulaminów do swobodnego wykorzystania przez banki spółdzielcze 89.

Do końca 1991 r. na ogólną liczbę 1663 banków spółdzielczych na współpracę z BGŻ nie zdecydowały się tylko 102 banki spółdzielcze, co oznaczało, że w BGŻ zrzeszono 94,8% ogółu tych banków. BS, które nie podjęły współpracy z BGŻ głównie z woj. poznań- skiego, wałbrzyskiego, legnickiego i gorzowskiego pozostawały nadal jego udzia- łowcami i utworzyły trzy nowe banki zrzeszające, działające w formie spółki akcyjnej: Gospodarczy Bank Wielkopolski S.A. (GBW S.A.), Bank Unii Gospodarczej S.A. (BUG S.A.), Gospodarczy Bank Południowo-Zachodni S.A. (GBPZ S.A.).

Możliwości oddziaływania przez BGŻ na działalność BS były mocno ograniczone, gdyż banki te posiadały dużą samodzielność. Powierzone w kwietniu 1990 r. przez NBP pra-

88. ABGŻ, sygn. 1392, Rys historyczny.

89. Kalendarium , op. cit., s. 46.

24 STYCZNIA 1991 R. POWOŁANIE ZWIĄZKU BANKÓW POLSKICH

(ZBP). WŚRÓD ZAŁOŻYCIELI JEST RÓWNIEŻ BANK BGŻ

24 JANUARY 1991 - APPOINTMENT THE FEDERATION OF POLISH

BANKS (ZBP). AMONG THE FOUNDERS IS ALSO BGZ

149H I S T O R I A B G Ż